{"id":249,"date":"2025-02-27T07:48:03","date_gmt":"2025-02-27T07:48:03","guid":{"rendered":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/?p=249"},"modified":"2025-02-27T23:10:22","modified_gmt":"2025-02-27T23:10:22","slug":"wiesc-o-jeszui-prowadzi-ku-wolnosci-przeglad-listu-do-galatow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/?p=249","title":{"rendered":"Wie\u015b\u0107 o Jeszui prowadzi ku wolno\u015bci (przegl\u0105d Listu do Galat\u00f3w)"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<div class=\"video-container\"><iframe loading=\"lazy\" title=\"Wie\u015b\u0107 o Jeszui prowadzi ku wolno\u015bci. Alex Blend.\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/t1Q-8-QbZjQ?feature=oembed&#038;wmode=opaque\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/div>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Mamy dzi\u015b naprawd\u0119 trudny temat. Wszystkie listy Paw\u0142a, jak zauwa\u017cy\u0142 Piotr, s\u0105 do\u015b\u0107 skomplikowane. Szczeg\u00f3ln\u0105 cech\u0105 Listu do Galat\u00f3w jest to, \u017ce jest to prawdopodobnie najwcze\u015bniejszy list Paw\u0142a.<br>I by\u0107 mo\u017ce w og\u00f3le najwcze\u015bniejszy list Nowego Testamentu. Mo\u017cliwe, \u017ce nie napisano jeszcze \u017cadnej Ewangelii. Ten tekst, jak m\u00f3wi wielu uczonych, jest najwcze\u015bniejszym tekstem chrze\u015bcija\u0144skim. Musimy zauwa\u017cy\u0107 jeszcze jeden szczeg\u00f3\u0142.<br>W wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3lnot w Azji Ma\u0142ej, w tym w wsp\u00f3lnotach galackich, wi\u0119kszo\u015b\u0107 wiernych nie umia\u0142a czyta\u0107 i pisa\u0107. Dlatego listy by\u0142y odczytywane na g\u0142os. Kiedy dzi\u015b czytamy list Paw\u0142a, my\u015blimy, pr\u00f3bujemy to zrozumie\u0107, pr\u00f3bujemy ponownie i nie zawsze rozumiemy.<br>Spr\u00f3bujcie sobie wyobrazi\u0107, \u017ce s\u0142uchacie listu Paw\u0142a w t\u0142umie ludzi, w Ko\u015bciele Galackim, pr\u00f3buj\u0105c zrozumie\u0107, co nam tam napisano. Z tego mo\u017cna zrozumie\u0107, jak trudno by\u0142o uczy\u0107 si\u0119 pierwszym chrze\u015bcijanom. Zaczniemy od samego pocz\u0105tku, od pierwszych werset\u00f3w listu.<br>Pawe\u0142 zawsze zaczyna sw\u00f3j list od przedstawienia si\u0119. Przedstawia si\u0119 na r\u00f3\u017cne sposoby. W tym przypadku Pawe\u0142 &#8211; pos\u0142aniec nie od ludzi i nie przez ludzi, ale przez Mesjasza od Boga Ojca Ju\u017c w pierwszych wersetach pojawia si\u0119 my\u015bl, kt\u00f3ra b\u0119dzie g\u0142\u00f3wna dla listu. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tym, co ludzkie, a tym, co Bo\u017ce. Pawe\u0142 nie zosta\u0142 pos\u0142any przez ludzi, nie uczy\u0142 si\u0119 od ludzi.<br>Uczy\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio od Jeszuy, i to zmartwychwsta\u0142ego Jeszuy. Pawe\u0142 zaczyna od pozdrowienia. Zwykle w wi\u0119kszo\u015bci list\u00f3w Pawe\u0142 zaraz po pozdrowieniu oddaje chwa\u0142\u0119 Najwy\u017cszemu.<br>Dzi\u0119kuje Bogu za Ko\u015bci\u00f3\u0142 Koryncki, za Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymski, ale za Galacki niekoniecznie. Zaczyna si\u0119 od s\u0142\u00f3w &#8220;Dziwi\u0119 si\u0119 wam, drodzy Galaci&#8221;. To zdziwienie nie jest pozytywnym zdziwieniem.<br>M\u00f3wi on: &#8220;Tak szybko odeszli\u015bcie od Dobrej Nowiny. Przyj\u0119li\u015bcie inn\u0105 dobr\u0105 nowin\u0119, kt\u00f3ra tak naprawd\u0119 wcale nie jest taka dobra, ale przyszli ludzie, kt\u00f3rzy postanowili was zwie\u015b\u0107&#8221;. Pawe\u0142 jest strasznie zaniepokojony tym, co dzieje si\u0119 w Galacji.<br>Co mniej wi\u0119cej dzia\u0142o si\u0119 w Galacji? Pawe\u0142 by\u0142 w Galacji i g\u0142osi\u0142 im S\u0142owo Bo\u017ce, g\u0142osi\u0142 im Dobr\u0105 Nowin\u0119. Na czym polega\u0142a ta Dobra Nowina?<br>Co dobrego by\u0142o w tej Dobrej Nowinie? Run\u0119\u0142a, upad\u0142a przegroda oddzielaj\u0105ca pogan od Boga<br>Poganie mog\u0105 oczy\u015bci\u0107 si\u0119 w Mesjaszu Jeszua i przyst\u0105pi\u0107 do s\u0142u\u017cby Najwy\u017cszemu.<br>I w\u0142a\u015bnie ta r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy poganami a \u017bydami zosta\u0142a zatarta przez Jeszu\u0119 Mesjasza. Galaci byli najwyra\u017aniej lud\u017ami wierz\u0105cymi, ciekawskimi. Galaci bardzo pragn\u0119li wiedzy, i to w\u0142a\u015bnie postanowili wykorzysta\u0107 jacy\u015b inni ludzie.<br>Przyszli i zacz\u0119li m\u00f3wi\u0107, \u017ce to, \u017ce wierzycie w Jeszu\u0119, jest oczywi\u015bcie dobre. Ale to nie wystarczy. A gdzie obrzezanie? My\u015blicie, \u017ce b\u0119dziemy teraz jak r\u00f3wni z r\u00f3wnymi rozmawia\u0107 z nieobrzezanymi?<br>Nie, to niewystarczaj\u0105ce oczyszczenie. Dawajcie, obrzezujcie si\u0119. Chcecie, to si\u0119 oczyszczajcie.<br>Mo\u017cna zacz\u0105\u0107 my\u0107 r\u0119ce. Wasza czysto\u015b\u0107 w Mesjaszu Jeszua jest niewystarczaj\u0105ca to w\u0142a\u015bnie oburza Paw\u0142a. I Pawe\u0142 jest tu szczeg\u00f3lnie ostry.<br>Rzadko gdzie zobaczymy tak\u0105 ostro\u015b\u0107 u Paw\u0142a. M\u00f3wi, \u017ce tego, kto przychodzi i przekazuje wam jakie\u015b inne wie\u015bci &#8211; wykluczajcie. I powtarza to. Wykluczajcie. W tamtym czasie nie mamy zbyt wielu dokument\u00f3w, ale jednak mamy co\u015b od sekty ebionit\u00f3w. Ebionita &#8211; to po hebrajsku &#8220;ubogi&#8221;. To ludzie, kt\u00f3rzy uwa\u017cali si\u0119 za ubogich w duchu. I m\u00f3wili na temat Paw\u0142a: &#8220;To by\u0142 poganin, kt\u00f3ry podst\u0119pem oszuka\u0142 Hilela i przyj\u0105\u0142 giur. I szuka s\u0142awy, uznania, chce gdzie\u015b dorobi\u0107. I dlatego przychodzi, m\u00f3wi poganom rzeczy dla nich przyjemne, \u017ceby poganie p\u0142acili mu przyjemne dla niego pieni\u0105dze.&#8221;<br>Ci ludzie m\u00f3wili: &#8220;Oto Pawe\u0142, kt\u00f3ry chce si\u0119 przypodoba\u0107 ludziom, dlatego nas oszukuje. Tak naprawd\u0119 trzeba si\u0119 obrzeza\u0107. Pawe\u0142 nie powiedzia\u0142 wam ca\u0142ej prawdy.&#8221;<br>W listach Paw\u0142a cz\u0119sto s\u0142ycha\u0107 usprawiedliwienia przeciwko tym, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 go za nieprawdziwego aposto\u0142a. I Pawe\u0142 zaczyna od opowie\u015bci o sobie: &#8220;Gdybym chcia\u0142 si\u0119 przypodoba\u0107 ludziom, nie s\u0142u\u017cy\u0142bym dzi\u015b Mesjaszowi.<br>S\u0142yszeli\u015bcie o tym, jak si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142em. S\u0142yszeli\u015bcie o tym, jak \u017cy\u0142em w judaizmie&#8221;.<br>Wiemy, \u017ce Pawe\u0142 prze\u015bladowa\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142.<br>Wiemy z Dziej\u00f3w Apostolskich, \u017ce m\u00f3g\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 do arcykap\u0142ana i otrzyma\u0107 pewne dokumenty. To znaczy, \u017ce nie by\u0142 zwyk\u0142ym cz\u0142owiekiem. Zgodnie ze swoim wykszta\u0142ceniem m\u00f3g\u0142 by\u0107 jednym z najbardziej wp\u0142ywowych ludzi swojego pokolenia.<br>M\u00f3g\u0142 mie\u0107 pod dostatkiem szacunku i uznania ludzi. Odnosi\u0142 sukcesy w nauce, by\u0142 silnym uczonym. Prawdopodobnie zosta\u0142by znanym rabinem.<br>W drodze do Damaszku praktycznie przerwa\u0142 wielk\u0105 karier\u0119. Po otrzymaniu tego objawienia opowiada, \u017ce nie poszed\u0142 do Jerozolimy. M\u00f3g\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 do Jerozolimy, porozmawia\u0107 z aposto\u0142ami, kt\u00f3rzy by go przytulili, poklepali po ramieniu, ucieszyli si\u0119, \u017ce taki wykszta\u0142cony cz\u0142owiek, taki wr\u00f3g si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142.<br>Ale nawet wtedy nie poszed\u0142 radzi\u0107 si\u0119 ludzi. Poszed\u0142 do Arabii, do\u015b\u0107 pustynnego miejsca. Czy tam g\u0142osi\u0142, czy przebywa\u0142 w samotno\u015bci, uczy\u0142 si\u0119, nie wiemy.<br>Ale wiemy na pewno, \u017ce Arabia to nie miejsce, gdzie nale\u017cy szuka\u0107 ludzkiej chwa\u0142y. <br>Potem Pawe\u0142 m\u00f3wi, \u017ce by\u0142 w Jerozolimie u Piotra, go\u015bci\u0142 tam dwa tygodnie. I og\u00f3lnie ca\u0142y pierwszy rozdzia\u0142 jest po\u015bwi\u0119cony temu, \u017ce Pawe\u0142 nie szuka niczego ludzkiego.<br>Na pocz\u0105tku drugiego rozdzia\u0142u Pawe\u0142 opowiada histori\u0119 o tym, jak poszed\u0142 do Jerozolimy z Barnab\u0105 i Tytusem. Nie chodzi\u0142 ukradkiem, wstydz\u0105c si\u0119 tego, co zrobi\u0142 w\u015br\u00f3d pogan. Nie powiedzia\u0142 Tytusowi: wiesz, jeste\u015b oczywi\u015bcie dobrym cz\u0142owiekiem, ale jeste\u015b Grekiem.<br>To znaczy, st\u00f3j tutaj z boku, my tu za\u0142atwimy nasze \u017cydowskie sprawy. Wzi\u0105\u0142 ze sob\u0105 Tytusa. A aposto\u0142owie te\u017c nie powiedzieli mu: &#8220;Pawle, kogo tu przyprowadzi\u0142e\u015b?&#8221;<br>A podali mu r\u0119k\u0119. A tym, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali twierdzi\u0107, \u017ce to oni komunikuj\u0105 si\u0119 z poganami, Pawe\u0142 nie da\u0142 im \u017cadnej mo\u017cliwo\u015bci wypowiedzenia si\u0119. Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;Nawet w\u015br\u00f3d aposto\u0142\u00f3w, jak zauwa\u017cy\u0142em, nigdy nie szuka\u0142em ich wsparcia. Oni te\u017c nie maj\u0105 nic szczeg\u00f3lnego. B\u00f3g nie patrzy na pozycj\u0119 cz\u0142owieka. A kiedy<br>aposto\u0142owie dowiedzieli si\u0119, \u017ce jestem aposto\u0142em nieobrzezanych, zgodzili si\u0119 na moj\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119.&#8221;<br>Jedyne, o co aposto\u0142owie poprosili Paw\u0142a, to by pami\u0119ta\u0142 o biednych w Jerozolimie.<br>Oznacza to przekazywanie dziesi\u0119ciny ze wsp\u00f3lnot do Jerozolimy. I Pawe\u0142 to przyjmuje.<br>Tym samym Pawe\u0142 przyjmuje, \u017ce Jerozolima jest centrum s\u0142u\u017cby. I akceptuje te\u017c to, \u017ce Izrael nadal jest w centrum s\u0142u\u017cby. Ale jego s\u0142u\u017cba, s\u0142u\u017cba Paw\u0142a, jest skierowana do pogan.<br>Do pogan nieobrzezanych, kt\u00f3rzy nie musz\u0105 by\u0107 obrzezani. I dla nich w ich stanie, dla nieobrzezanych pogan, kt\u00f3rzy pozostaj\u0105 Galatami, Rzymianami, Niemcami, dla nich otwarta jest Dobra Nowina Mesjasza. Dzi\u015b istniej\u0105 takie nowe nauki.<br>Wszyscy nauczyciele m\u00f3wi\u0105, \u017ce je\u015bli wierzysz w Chrystusa, to w jaki\u015b spos\u00f3b jeste\u015b zwi\u0105zany z Izraelem. Mo\u017ce jeste\u015b z jakich\u015b zagubionych plemion. I to jest bardzo zaskakuj\u0105ce stwierdzenie.<br>Bo wychodzi na to, \u017ce B\u00f3g jest tylko Bogiem \u017byd\u00f3w. Je\u015bli nie jeste\u015b z zagubionych plemion, je\u015bli jeste\u015b Kazachem lub Niemcem, nie masz \u017cadnych szans. B\u00f3g zbiera tylko 10 plemion.<br>My\u015bl\u0119, \u017ce Pawe\u0142 sprzeciwia si\u0119 temu tutaj. Chocia\u017c oczywi\u015bcie mo\u017cliwe, \u017ce przychodz\u0105 wierz\u0105cy z 10 plemion, ale nie tylko z nich. W drugim rozdziale Pawe\u0142 dzieli si\u0119 kolejn\u0105 fascynuj\u0105c\u0105 histori\u0105 \u2013 o swoim sporze z Piotrem.<br>W czasach Drugiej \u015awi\u0105tyni \u017bydzi nie siadali do sto\u0142u z poganami. M\u00f3wi si\u0119 w przekazie z tamtego czasu, \u017ce ten, kto je z poganinem przy jednym stole, jakby jad\u0142 z psem z jednej miski. I to jest naj\u0142agodniejsze wyra\u017cenie, jakie przytaczam.<br>Istnia\u0142 bardzo silny podzia\u0142 mi\u0119dzy poganami a Izraelitami. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce ci \u017bydzi byli \u017ali i zatwardziali. Ale trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce w tym czasie w\u015br\u00f3d narod\u00f3w s\u0105siaduj\u0105cych z Izraelem praktykowano sk\u0142adanie dzieci w ofierze.<br>Najwi\u0119ksi, najbardziej kulturalni filozofowie greccy cierpieli na pedofili\u0119 i inne zboczenia. A narody s\u0105siaduj\u0105ce z Izraelem by\u0142y od niego bardzo oddalone duchowo. Dlatego \u017byd z trudem siada\u0142 do jednego sto\u0142u z poganami.<br>I oto co dzieje si\u0119 u Piotra. Mieszka\u0142 w Antiochii i \u017cy\u0142 oraz jada\u0142 w tym czasie z poganami przy jednym stole. Najprawdopodobniej jad\u0142 tylko rzeczy czyste. Daniel te\u017c jada\u0142 z poganami. W pierwszym rozdziale ksi\u0119gi Daniela czytamy o tym. Jest tam mowa o tym, \u017ce jad\u0142 czyst\u0105 \u017cywno\u015b\u0107, ale przy jednym stole z poganami.<br>I Piotr te\u017c najprawdopodobniej jad\u0142 czyst\u0105 \u017cywno\u015b\u0107. Ale kiedy przyszli ludzie z Jerozolimy &#8211; w Jerozolimie mieszkali bardzo radykalni ludzie. Wiecie, to chyba taki los Jerozolimy.<br>Dzi\u015b najbardziej radykalne spo\u0142eczno\u015bci ortodoksyjne s\u0105 w Jerozolimie. Tylko w Jerozolimie mo\u017cna zobaczy\u0107 spo\u0142eczno\u015bci, w kt\u00f3rych m\u0105\u017c nie chodzi obok swojej \u017cony. M\u0119\u017cczyzna spotyka swojego przyjaciela i m\u00f3wi: &#8220;Spaceruj\u0119 tu ze swoj\u0105 \u017con\u0105&#8221;. On odpowiada: &#8220;Tak, przesz\u0142a t\u0119dy pi\u0119\u0107 minut temu&#8221;. Czyli nie chodz\u0105 razem, bardzo silne ograniczenia w ubiorze i tak dalej. W szczeg\u00f3lno\u015bci dlatego, \u017ce jerozolimskie spo\u0142eczno\u015bci s\u0105 finansowo zale\u017cne od ca\u0142ego \u015bwiata.<br>Wszystko musi by\u0107 bardzo, bardzo pobo\u017cne, w przeciwnym razie nie b\u0119d\u0105 pomaga\u0107. To przychodzili ludzie z Jerozolimy, byli autorytetami, i Piotr si\u0119 przestraszy\u0142. W narodzie \u017cydowskim w tym czasie by\u0142y trzy podej\u015bcia do pogan.<br>Najbardziej surowe podej\u015bcie reprezentowa\u0142 nauczyciel o imieniu Szammaj. Szammaj m\u00f3wi\u0142: &#8220;B\u00f3g stworzy\u0142 pogan, niech wi\u0119c B\u00f3g si\u0119 nimi zajmuje. Po co im Tora, po co \u015bwiat\u0142o narodom, B\u00f3g ich stworzy\u0142, to Jego sprawa ich ratowa\u0107&#8221;.<br>Druga by\u0142a szko\u0142a Hillela. On m\u00f3wi\u0142: &#8220;Je\u015bli przychodz\u0105 do nas, cieszymy si\u0119 z tego. Je\u015bli pytaj\u0105, ch\u0119tnie ich czego\u015b nauczymy&#8221;. Ale uczenie ich, \u017ceby gdzie\u015b chodzili, to za wielki zaszczyt\u2026 Trzecia szko\u0142a, kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bciwie przyni\u00f3s\u0142 Jeszua, kt\u00f3ry po tym, jak powiedzia\u0142: &#8220;Dana mi jest wszelka w\u0142adza&#8221;, rzek\u0142: &#8220;Id\u017acie i nauczajcie, i czy\u0144cie uczniami wszystkie narody&#8221;. Teraz na ca\u0142ym \u015bwiecie mog\u0105 si\u0119 uczy\u0107 i przyjmowa\u0107 &#8211; to istota Dobrej Nowiny.<br>Tak wi\u0119c Piotr \u017cyje bardzo po poga\u0144sku, Piotr stoi na pozycji, kt\u00f3ra jest bardzo przychylna poganom. Ale kiedy przychodz\u0105 \u017bydzi z Jerozolimy, Piotr nagle postanawia sta\u0107 si\u0119 bardzo sprawiedliwym cz\u0142owiekiem i m\u00f3wi: &#8220;Wy poganie, ja mia\u0142bym z wami je\u015b\u0107? No co wy?&#8221; To ob\u0142uda.<br>I za t\u0119 ob\u0142ud\u0119 Pawe\u0142 go napomina. Po co Pawe\u0142 to wszystko opowiada? Pawe\u0142 nie opowiada tego, \u017ceby powiedzie\u0107, jaki Piotr jest z\u0142y, ani nie dlatego, \u017ce sam jest taki \u015bwietny.<br>M\u00f3wi to, aby podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie potrzebuje ludzkiego autorytetu, nie patrzy na ludzki autorytet. I Pawe\u0142 m\u00f3wi o tym, jak poganie zostali oczyszczeni. Najpierw \u017bydom zosta\u0142a dana Tora.<br>Tora zosta\u0142a dana, wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Paw\u0142a, z powodu wyst\u0119pk\u00f3w. Jak to rozumie\u0107? Z jednej strony dane mi s\u0105 przykazania: &#8220;Kochaj Boga i kochaj bli\u017aniego&#8221;. Nie kradnij, nie cudzo\u0142\u00f3\u017c, \u015bwi\u0119\u0107 dzie\u0144 szabatu. I niby kocham Boga, i bli\u017aniego kocham. Ale oto go kocham, a bardzo podoba mi si\u0119 baranek, kt\u00f3ry jest na jego<br>podw\u00f3rku.<br>I tutaj pojawia si\u0119 sprzeczno\u015b\u0107. Je\u015bli go kocham, to nie powinienem chyba kra\u015b\u0107 baranka. A ja kocham, kradn\u0119, p\u0142acz\u0119, kocham, ale kradn\u0119. I musz\u0119, zobaczy\u0142em, a potem zjad\u0142em tego baranka. Na pe\u0142ny \u017co\u0142\u0105dek pomy\u015bla\u0142em: &#8220;Co ja w\u0142a\u015bciwie zrobi\u0142em?&#8221; I zwracam mu baranka, warto\u015b\u0107 baranka plus pi\u0105t\u0105<br>cz\u0119\u015b\u0107. I niby si\u0119 uspokajam, dop\u00f3ki nie zobacz\u0119 kozy u innego s\u0105siada. I tak ci\u0105gle: wzloty,<br>upadki, wzloty, upadki. Tora zosta\u0142a dana, poniewa\u017c gdybym po prostu kocha\u0142 Boga,<br>nie potrzebowa\u0142bym przykazania &#8220;nie kradnij&#8221;. I tak bym nie krad\u0142. Gdybym mia\u0142 przykazanie &#8220;nie kradnij&#8221; i przestrzega\u0142bym go, nie mia\u0142bym przykazania &#8220;zwr\u00f3\u0107 pi\u0105t\u0105 cz\u0119\u015b\u0107&#8221;. Im wi\u0119cej mam trudno\u015bci z mi\u0142o\u015bci\u0105, tym<br>wi\u0119cej mi daj\u0105 Prawa. Prawo nie czyni mnie sprawiedliwym. Nawet je\u015bli zwr\u00f3ci\u0142em pieni\u0105dze, doda\u0142em<br>pi\u0105t\u0105 cz\u0119\u015b\u0107, pokutowa\u0142em i szczerze z\u0142o\u017cy\u0142em ofiar\u0119. Nie nauczy mnie to, aby nast\u0119pnym razem nie kra\u015b\u0107.<br>O tym m\u00f3wi Pawe\u0142. Tak, oczywi\u015bcie, &#8220;nie kradnij&#8221; &#8211; to prawo, kt\u00f3re wci\u0105\u017c obowi\u0105zuje. I szabat dla \u017byd\u00f3w te\u017c nie znikn\u0105\u0142. Ale sprawiedliwo\u015b\u0107 nie by\u0142a osi\u0105gana przez prawo. Ani przed Jeszu\u0105, ani po Nim. Je\u015bli kradn\u0119, ale przestrzegam szabatu, nie przestan\u0119 przez to kra\u015b\u0107. Tylko w Jeszui jest oczyszczenie, jest prawdziwa sprawiedliwo\u015b\u0107. I Galaci przyj\u0119li Jeszu\u0119. Ale zacz\u0119to im m\u00f3wi\u0107: &#8220;A co z obrzezaniem? Co z mikw\u0105, co z obmyciami?&#8221; Wszystkie inne sposoby osi\u0105gania czysto\u015bci. I tym samym wprowadzono Galat\u00f3w w<br>b\u0142\u0105d. Byli \u0142atwowierni. No bo jak? Przyszli \u017bydzi z samej Jerozolimy. Czy\u017cby mieli nam powiedzie\u0107<br>nieprawd\u0119? Na pewno oni wiedz\u0105 lepiej. A Pawe\u0142, no c\u00f3\u017c, Pawe\u0142 ju\u017c wyjecha\u0142. I w og\u00f3le nie<br>wiadomo, ten Pawe\u0142\u2026 Jest ich wielu, a on jeden. Pawe\u0142 m\u00f3wi, \u017ce tylko Jeszua daje odporno\u015b\u0107 na skalanie,<br>tylko w Jeszui jest pe\u0142na, doskona\u0142a sprawiedliwo\u015b\u0107. Je\u015bli s\u0142uchacie tych ludzi, c\u00f3\u017c, przestrzegajcie ca\u0142ego Prawa, id\u017acie t\u0105 drog\u0105.<br>Ale stracicie czysto\u015b\u0107 w Jeszui i przez Prawo nie osi\u0105gniecie czysto\u015bci. I od trzeciego rozdzia\u0142u Pawe\u0142 zaczyna dos\u0142ownie op\u0142akiwa\u0107 Galat\u00f3w. W wielu t\u0142umaczeniach czytamy &#8220;niem\u0105drzy Galaci&#8221;. W rzeczywisto\u015bci Pawe\u0142 u\u017cywa do\u015b\u0107 ostrego greckiego s\u0142owa. Mniej wi\u0119cej &#8220;Galaci &#8211; g\u0142upcy&#8221;. Kto was zwi\u00f3d\u0142, \u017ceby\u015bcie nie byli pos\u0142uszni? Tak dobrze wam wszystko wyt\u0142umaczy\u0142em. Otrzymali\u015bcie Ducha \u015awi\u0119tego. Pawe\u0142 pyta, czy otrzymali\u015bcie Ducha \u015awi\u0119tego poprzez przestrzeganie szabatu? Poprzez przestrzeganie innych element\u00f3w Prawa? Nie, otrzymali\u015bcie go przez wiar\u0119. C\u00f3\u017c, trzeba jeszcze rozwa\u017cy\u0107, mo\u017ce jako dygresj\u0119 liryczn\u0105, czym w\u0142a\u015bciwie jest wiara. Wiara to nie jest po prostu wierzenie w jakie\u015b fakty. Na przyk\u0142ad w Koranie jest napisane, \u017ce Jeszua jest Mesjaszem. Jest tam napisane &#8220;Isa Masih&#8221;. Kiedy zapyta\u0142em znajomego Muftiego, kt\u00f3ry jest wa\u017cn\u0105 osob\u0105 w islamie, zapyta\u0142em go, co oznacza to s\u0142owo &#8220;Masih&#8221;? M\u00f3wi, \u017ce to takie s\u0142owo. Ja m\u00f3wi\u0119, rozumiem, \u017ce to s\u0142owo, ale co ono znaczy. To jakie\u015b hebrajskie s\u0142owo. M\u00f3wi\u0119, ju\u017c ciekawiej, a co ono oznacza? On odpowiada, \u017ce to taki, co chodzi i namaszcza wszystkich olejem. Co\u015b jak masa\u017cysta. Pytam, dlaczego tak o nim napisano? No by\u0142 takim lekarzem, chodzi\u0142, wszystkich uzdrawia\u0142, ko\u015bci nastawia\u0142.<br>W innym miejscu w Koranie jest napisane, \u017ce to S\u0142owo, i \u017ce Jezus jest S\u0142owem Boga. I pytasz, co to znaczy? Co tu niejasnego? M\u00f3wi, Jezus to S\u0142owo Boga. Ja pytam, ale co to znaczy? \u017be to jest S\u0142owo Boga. I ten cz\u0142owiek wierzy zar\u00f3wno w to, \u017ce Isa to Jeszua Masziah, i wierzy w to, \u017ce jest S\u0142owem Boga. Czy zbawia si\u0119 t\u0105 wiar\u0105? Raczej w\u0105tpliwe, \u017ceby si\u0119 zbawi\u0142 t\u0105 wiar\u0105. S\u0142owo &#8220;wiara&#8221; pochodzi z hebrajskiego s\u0142owa &#8220;emuna&#8221;, z tego samego rdzenia co s\u0142owo &#8220;amen&#8221;, kt\u00f3re wypowiadaj\u0105 w ko\u015bcio\u0142ach, i z tego samego rdzenia co s\u0142owo<br>&#8220;uman&#8221; &#8211; mistrz. To cz\u0142owiek, kt\u00f3ry potrafi zrobi\u0107 naczynie, kt\u00f3re dobrze, r\u00f3wno stoi, stabilne naczynie.<br>Wierzy\u0107 w Jeszu\u0119 oznacza sta\u0107 w Nim mocno, czyli oprze\u0107 si\u0119 na Nim i trwa\u0107 w Nim, po\u015bwi\u0119caj\u0105c Mu ca\u0142e \u017cycie. Galacjanie oddali, po\u015bwi\u0119cili si\u0119 Jeszui. W ko\u015bcio\u0142ach w Azji Ma\u0142ej by\u0142y prze\u015bladowania, g\u0142\u00f3wnie zwi\u0105zane z kultem cesarza. Trzeba by\u0142o p\u0142aci\u0107 podatki na \u015bwi\u0105tynie cesarza, zanosi\u0107 modlitwy do cesarza. Uwierzenie w Jeszu\u0119 oznacza\u0142o sprzeciwienie si\u0119 systemowi, a tak\u017ce nara\u017cenie w\u0142asnego \u017cycia. To naprawd\u0119 wiele kosztowa\u0142o. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry prawdziwie zawierzy\u0142 si\u0119 Jeszui, otrzymywa\u0142 Ducha \u015awi\u0119tego. I do tych ludzi, u\u015bwi\u0119conych Duchem \u015awi\u0119tym, ale naiwnych, przyszli jacy\u015b go\u015bcie z dalekiej Judei. Mamy nowy system &#8220;Jeszua plus&#8221;. Plus obrzezanie, plus to, plus tamto. To super, to \u015bwietne, to lepsze. Pawe\u0142 m\u00f3wi:<br>nie, przyjaciele, nie zyskacie tu korzy\u015bci, tylko strat\u0119. Chocia\u017c widzieli\u015bcie wszystko na w\u0142asne oczy, otrzymali\u015bcie Ducha. Teraz nagle ko\u0144czycie na ciele. Bardzo wiele \u017cydowskich proces\u00f3w oczyszczenia by\u0142o i nadal jest zwi\u0105zanych z cia\u0142em. To obmycie r\u0105k, zanurzenie w mikw\u0119, po ka\u017cdej nieczysto\u015bci. Pierwszym pocz\u0105tkiem oczyszczenia u \u017byda jest obrzezanie. Uwa\u017cano, \u017ce usuwa to nieczysto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 sprowadzi\u0142 na cz\u0142owieka w\u0105\u017c. I pr\u00f3bowano nauczy\u0107 Galacjan takiej dobrej syntezy &#8211; &#8220;Jeszua i \u017cydowskie systemy czysto\u015bci&#8221;. Pawe\u0142 m\u00f3wi, \u017ce to strata. Gdyby\u015bcie tylko bez po\u017cytku to znie\u015bli, znie\u015bli\u015bcie to i ponie\u015bli\u015bcie strat\u0119. Czy Abraham otrzyma\u0142 Ducha przez uczynki? Kiedy sta\u0142 si\u0119 sprawiedliwy, by\u0142 jeszcze nieobrzezany. Kiedy otrzyma\u0142 obietnic\u0119? Otrzyma\u0142 obietnic\u0119 b\u0119d\u0105c nieobrzezanym. Obietnica zosta\u0142a dana nieobrzezanemu Abrahamowi, aby w\u0142\u0105czy\u0107 nieobrzezane narody. Je\u015bli cz\u0142owiek odrzuca to i b\u0119d\u0105c nie-\u017bydem, idzie i dokonuje obrzezania, odrzuca ofiar\u0119 Jeszui, oczyszczenie Jeszui. Najbardziej \u017cydowskie \u017ar\u00f3d\u0142a, Talmud m\u00f3wi, \u017ce cz\u0142owiek mo\u017ce wej\u015b\u0107 pod skrzyd\u0142a szechiny, pod skrzyd\u0142a Boskiej Obecno\u015bci, do Boskiego ludu. Nie ma znaczenia, jakiej jest rasy, jakiej p\u0142ci, czy jest wolny czy niewolnik. Jerozolimski talmud, w istocie m\u00f3wi to samo, co m\u00f3wi Pawe\u0142. To jeden z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych Pawe\u0142 p\u00f3\u017aniej powie, \u017ce ci ludzie, kt\u00f3rzy przyszli was naucza\u0107, nie znali Prawa. Nigdzie nigdy \u017cydowskie Prawo nie m\u00f3wi, \u017ce nie-\u017bydzi musz\u0105 si\u0119 obrzeza\u0107. Nigdzie nie jest powiedziane, \u017ce poganin musi przestrzega\u0107 szabatu lub powstrzymywa\u0107 si\u0119 od jakiego\u015b pokarmu, aby si\u0119 oczy\u015bci\u0107. Oczyszcza si\u0119 bez tego. Dlatego system \u201cJeszua plus\u201d wygl\u0105da pi\u0119knie, ale nie dzia\u0142a. Pawe\u0142 jest tym oburzony i niezwykle zaniepokojony. Przez jego tekst przebija niemal\u017ce p\u0142acz. Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;Obietnica dana Abrahamowi w stanie nieobrzezania nie zosta\u0142a anulowana. Po 430 latach pojawi\u0142o si\u0119 Prawo, ale Prawo nie uniewa\u017cni\u0142o obietnicy. I dlatego oczyszczacie si\u0119 przez obietnic\u0119 Abrahama.\u201d<br>Tora nie sprzeciwia si\u0119 obietnicom Bo\u017cym. Pismo zamkn\u0119\u0142o wszystkich pod grzechem. Dla \u017byd\u00f3w zosta\u0142a dana Tora, jak m\u00f3wili\u015bmy, z powodu przest\u0119pstw. Tora jest jak kula lub proteza. Mo\u017cna chodzi\u0107, ale to nie jest noga. W Jeszua rodzi si\u0119 nowy cz\u0142owiek jako ca\u0142o\u015bciowy cz\u0142owiek ze wszystkimi organami. Jeszcze jedna funkcja Tory, o kt\u00f3rej m\u00f3wi Pawe\u0142: &#8220;Prawo jako wychowawca dzieci&#8221;. W wielkich posiad\u0142o\u015bciach by\u0142o wielu niewolnik\u00f3w. By\u0142 poganiacz wo\u0142\u00f3w, stajenny. Wielu ludzi pracowa\u0142o przy r\u00f3\u017cnych pracach. Wyobra\u017acie sobie ma\u0142ego ch\u0142opca, kt\u00f3ry dorasta w wielkiej posiad\u0142o\u015bci. Syn w\u0142a\u015bcicieli. Przysz\u0142y pan tego wszystkiego. Potencjalnie wszystko nale\u017cy do niego. Ale je\u015bli sam spr\u00f3buje wzi\u0105\u0107 konia, je\u015bli spr\u00f3buje wzi\u0105\u0107 wo\u0142u, zostanie ukarany. Przy nim wyznaczono mentora. Ten nauczyciel mo\u017ce go kara\u0107, mimo \u017ce jest niewolnikiem. Niewolnik przez pewien czas sprawuje w\u0142adz\u0119 nad swoim przysz\u0142ym Panem. Dop\u00f3ki istnieje ryzyko, \u017ce ch\u0142opiec mo\u017ce co\u015b zniszczy\u0107 w maj\u0105tku lub zrani\u0107 si\u0119. Tak po prostu podej\u015b\u0107 do konia, a ko\u0144 mo\u017ce kopn\u0105\u0107, zrani\u0107, mo\u017cna z niego spa\u015b\u0107. Kiedy ch\u0142opiec doro\u015bnie, otrzyma w\u0142adz\u0119 nad ca\u0142ym maj\u0105tkiem. Teraz zapytajmy, czy b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 robi\u0107 absolutnie wszystko, co zechce. W zasadzie tak, ale nie b\u0119dzie robi\u0142 wszystkiego, co chce. Gdy by\u0142em ma\u0142y i mama m\u00f3wi\u0142a mi:<br>&#8220;Nie wolno je\u015b\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jednego loda w tygodniu&#8221;.<br>Dzi\u015b jestem doros\u0142ym cz\u0142owiekiem, mog\u0119 kupi\u0107 tyle lod\u00f3w, ile zechc\u0119. Codziennie mog\u0119 je\u015b\u0107 20-30 lod\u00f3w, ale nie pozwalam sobie na to. Prawo pozosta\u0142o dla mnie, prawo &#8220;nie je\u015b\u0107 du\u017co lod\u00f3w&#8221;.<br>Nie zacz\u0105\u0142em robi\u0107 tego, co chc\u0119, ale robi\u0119 to ju\u017c zgodnie z moj\u0105 naturaln\u0105 istot\u0105.<br>Doros\u0142em, a gdy dojrza\u0142em, pojawi\u0142 si\u0119 we mnie ten duch, kt\u00f3ry m\u00f3wi mi, co jest korzystne, a co nie. I poganie, i \u017bydzi poprzez przyj\u0119cie Jeszuy stali si\u0119 synami. Otrzymali Ducha Ojca, Ducha \u015awi\u0119tego. I nie oznacza to, \u017ce stali si\u0119 wolni od Prawa, ale \u017ce przestrzeganie Prawa &#8211; sprawiedliwo\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 ich natur\u0105. Dla<br>ka\u017cdego w tym zakresie, w jakim Tora si\u0119 do niego odnosi.<br>M\u00f3wimy, \u017ce nikt nie mo\u017ce przestrzega\u0107 ca\u0142ego Prawa. Absolutnie nikt, bo w ka\u017cdym przypadku s\u0105 przykazania dla kap\u0142an\u00f3w, s\u0105 przykazania dla kobiet, s\u0105 przykazania tylko dla m\u0119\u017cczyzn, s\u0105 przykazania tylko dla zam\u0119\u017cnych. Niemo\u017cliwe jest wype\u0142nienie wszystkiego. Ale w ka\u017cdej konkretnej chwili mo\u017cna post\u0119powa\u0107 sprawiedliwie. I to w\u0142a\u015bnie zosta\u0142o dane poganom przez wiar\u0119 w Jeszu\u0119. Prawo sta\u0142o si\u0119 ich natur\u0105. Ale by\u0142a pokusa, by\u0142a pokusa na\u015bladowania \u017byd\u00f3w. Kiedy moje dzieci bawi\u0105 si\u0119 w tat\u0119, wk\u0142adaj\u0105 pod sweter dwie du\u017ce poduszki, zak\u0142adaj\u0105 kip\u0119 i zaczynaj\u0105 si\u0119 ko\u0142ysa\u0107. Nie staj\u0105 si\u0119 przez to tat\u0105. Oto Pawe\u0142 m\u00f3wi, b\u0119dziecie si\u0119 obrzeza\u0107, to b\u0119dzie mniej wi\u0119cej tak samo. Dlatego nie nale\u017cy przywi\u0105zywa\u0107 wagi do zewn\u0119trznych przejaw\u00f3w \u017cydowsko\u015bci. Wasza czysto\u015b\u0107 jest wewn\u0119trzna. I nie trzeba na\u015bladowa\u0107 tego, co zewn\u0119trzne. Bardzo wa\u017cne jest zrozumienie jednej rzeczy. Pawe\u0142 wcale nie m\u00f3wi o tym, \u017ce Prawo straci\u0142o swoj\u0105 moc.<br>Ka\u017cdy cz\u0142owiek jak by\u0142 zobowi\u0105zany do przestrzegania czego\u015b, tak nadal jest zobowi\u0105zany. Ale w zewn\u0119trznym na\u015bladowaniu bez wewn\u0119trznego wype\u0142nienia nie ma \u017cadnego po\u017cytku. Ci ludzie, kt\u00f3rzy przyjechali rozmawia\u0107 z Galacjanami, w og\u00f3le si\u0119 o nich nie troszczyli.<br>Nawet nie troszczyli si\u0119 o sprawy Bo\u017ce. To byli ludzie, kt\u00f3rzy przychodzili szuka\u0107 w\u0142asnej chwa\u0142y. Pawe\u0142 m\u00f3wi, \u017ce ci ludzie zabiegaj\u0105 o was w nieczysty spos\u00f3b. By\u0142o to pragnienie zdobycia autorytetu, mo\u017cliwo\u015b\u0107 otrzymania pieni\u0119dzy, zdobycia s\u0142awy, szacunku. Wielu ludzi nie by\u0142o zaakceptowanych w swoich zgromadzeniach w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Wiemy, \u017ce nie ma prorok\u00f3w we w\u0142asnej ojczy\u017anie.<br>Ci ludzie zbierali si\u0119 i jechali gdzie\u015b do Galacji. To by\u0142o wygodne. Tam ich pos\u0142uchaj\u0105.<br>Nie b\u0119d\u0105 ich krytycznie ocenia\u0107. Przecie\u017c kochaj\u0105 ich, \u017byd\u00f3w. Pos\u0142uchaj\u0105 ich i jako tako ich nakarmi\u0105.<br>Znowu, takie zjawisko bardzo cz\u0119sto wyst\u0119puje i dzisiaj. Jacy\u015b ludzie, kt\u00f3rzy nie u\u0142o\u017cyli sobie \u017cycia w swoich wsp\u00f3lnotach, ze wzgl\u0119du na charakter lub okre\u015blone idee, niech\u0119\u0107 do podporz\u0105dkowania si\u0119 pastorom i s\u0142u\u017c\u0105cym, przychodz\u0105 w\u0142a\u015bnie do wsp\u00f3lnot mesjanistycznych. Gdzie w tych troch\u0119 mesjanistycznych wsp\u00f3lnotach, zaczynaj\u0105 g\u0142osi\u0107 \u015bwi\u0119t\u0105 mesjanistyczn\u0105 prawd\u0119. To nie ma nic wsp\u00f3lnego z judaizmem mesjanistycznym. Cz\u0119sto spotykam ludzi w r\u00f3\u017cnych ko\u015bcio\u0142ach, m\u00f3wi\u0119\u2026 Oni m\u00f3wi\u0105, \u017ce Talmud m\u00f3wi tak i tak. M\u00f3wi\u0119, a mo\u017cecie, wiecie\u2026 Jestem dociekliwym cz\u0142owiekiem, po prostu przepraszam. Mo\u017cecie pokaza\u0107, gdzie Talmud to m\u00f3wi? M\u00f3wi\u0105 mi: \u201dJeszcze nie doros\u0142e\u015b do Talmudu.\u201d Ludzie przychodz\u0105 i sw\u00f3j autorytet wspieraj\u0105 jakimi\u015b \u017cydowskimi ideami, kt\u00f3re wcale nie s\u0105 \u017cydowskie. A ich g\u0142\u00f3wna idea to \u2013 zr\u00f3bmy tak jak u \u017byd\u00f3w. U \u017byd\u00f3w wszystko jest \u015bwietne. Zr\u00f3bmy tak samo. U nas te\u017c b\u0119dzie \u015bwietnie. Kiedy patrzysz na to: po pierwsze, u \u017byd\u00f3w tak nie jest. Po drugie, nawet je\u015bli w\u0142o\u017cysz trzy poduszki pod sweter, nie staniesz si\u0119 mn\u0105. To \u015blepe na\u015bladowanie, ale ludzie robi\u0105 to dla w\u0142asnego autorytetu. Mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce od \u017byd\u00f3w rzeczywi\u015bcie jest si\u0119 czego uczy\u0107. Ca\u0142a literatura \u017cydowska to wielka skarbnica m\u0105dro\u015bci. Bardzo po\u017cyteczne jest jej studiowanie, przydatne dla zrozumienia Pisma, bardzo korzystne dla \u017cycia duchowego. Od \u017byd\u00f3w rzeczywi\u015bcie mo\u017cna i nale\u017cy si\u0119 uczy\u0107, ale nie na\u015bladowa\u0107 ich zewn\u0119trznie. To najwi\u0119kszy b\u0142\u0105d. Poniewa\u017c, jak m\u00f3wi Pawe\u0142, nie ten jest \u017bydem, kto jest nim na zewn\u0105trz. Po co wi\u0119c na\u015bladujesz to, co zewn\u0119trzne? Nast\u0119pnie dzieje si\u0119: poganie ucz\u0105, a na scenie ta\u0144ce \u017cydowskie. M\u00f3wi\u0105 do mnie: &#8220;Zobacz, rabin Alex, jaki mamy fajny \u017cydowski ko\u015bci\u00f3\u0142.&#8221;<br>M\u00f3wi\u0119 do nich: &#8220;Nie, ch\u0142opaki, gdyby u was \u017bydzi uczyli, a poganie ta\u0144czyli, mo\u017cna by by\u0142o wtedy powiedzie\u0107: \u201cmamy \u017cydowsk\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119.\u201d Na razie to tylko zewn\u0119trzne na\u015bladowanie. Nie trzeba tego na\u015bladowa\u0107.<br>Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;Je\u015bli chcecie na\u015bladowa\u0107 &#8211; jeste\u015bcie klaunami. I to by jeszcze nic, \u017ce jeste\u015bcie klaunami, ale tracicie zbawienie, tracicie czysto\u015b\u0107 w Jeszua. Zaprzeczacie oczyszczeniu w Jeszua.&#8221;<br>Tu dochodzimy do najtrudniejszego fragmentu w ca\u0142ym li\u015bcie. To przypowie\u015b\u0107 o dw\u00f3ch przymierzach. Jedno rodz\u0105ce ku niewoli, drugie ku wolno\u015bci. To rozdzia\u0142 czwarty, wersety 24-29. Nie wiadomo, o jak\u0105 g\u00f3r\u0119 chodzi, co ma z tym wsp\u00f3lnego Hagar, czym jest G\u00f3rne Jeruzalem, co ma wsp\u00f3lnego niewola i ca\u0142a reszta. Dlaczego Przymierze z g\u00f3ry Synaj rodzi ku niewoli? W ksi\u0119dze Wajikra &#8211; Ksi\u0119ga Kap\u0142a\u0144ska, rozdzia\u0142 25, werset 55, Najwy\u017cszy m\u00f3wi: &#8220;synowie Izraela s\u0105 moimi s\u0142ugami&#8221;. W ksi\u0119dze Wyj\u015bcia &#8211; Szemot, rozdzia\u0142 czwarty,<br>werset 22, Izrael nazwany jest synem. Pytanie: Czy Izrael to syn czy s\u0142uga?<br>Pytanie: W jakim wieku jest Izrael? Gdy ch\u0142opiec rodzi si\u0119 w posiad\u0142o\u015bci, m\u00f3wimy, \u017ce dorasta jak s\u0142uga. Kiedy doro\u015bnie, staje si\u0119 wolny. Dalej jest imi\u0119 Hagar. Po arabsku brzmi to jak Had\u017car. Tam, sk\u0105d pochodzi\u0142a,<br>Had\u017car, jej imi\u0119 oznacza g\u00f3ra. Dziewczynk\u0119 nazwano G\u00f3ra. S\u0142owo &#8220;hagar&#8221; w Arabii mo\u017cna przet\u0142umaczy\u0107 jako &#8220;g\u00f3ra&#8221; w j\u0119zyku arabskim. Tak wi\u0119c &#8220;Hagar&#8221; to &#8220;g\u00f3ra&#8221; po arabsku. Jest to aluzja do innej g\u00f3ry, do g\u00f3ry Syjon. Jest wiele \u017cydowskich apokryf\u00f3w z tamtego okresu, w kt\u00f3rych obraz g\u00f3ry, obraz Jerozolimy przedstawiany jest jako kobieta. Jest ksi\u0119ga nazywana &#8220;Czwart\u0105 Ksi\u0119g\u0105 Ezdrasza&#8221;. Od razu powiedzmy, \u017ce<br>nie jest to ksi\u0119ga natchniona przez Ducha, to apokryf. Ale my dzi\u015b to wiemy, natomiast wszyscy wierz\u0105cy tamtych czas\u00f3w czytali ksi\u0119gi bez rozr\u00f3\u017cnienia. Kanonu jeszcze nie by\u0142o. I te historie kr\u0105\u017cy\u0142y wsz\u0119dzie. I tam<br>Jerozolima &#8211; g\u00f3ra Syjon, przedstawiona jest jako kobieta, kt\u00f3ra urodzi\u0142a swojego syna w Egipcie.<br>A potem przeprowadzi\u0142a si\u0119 z nim do Jerozolimy. I w dniu swojego \u015blubu jej syn zmar\u0142.<br>Oczywi\u015bcie jest to przypowie\u015b\u0107 o narodzie Izraela, kt\u00f3ry narodzi\u0142 si\u0119 w Egipcie, narodzi\u0142 si\u0119 na pustyni Synaj. I w momencie, gdy zosta\u0142a zbudowana \u015awi\u0105tynia, nie wytrwa\u0142 w prawdzie i mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce duchowo umar\u0142. I to por\u00f3wnanie Pawe\u0142 przytacza tutaj. Jest stan narodzonego dziecka i jest, mo\u017cna powiedzie\u0107, jego bar micwa &#8211; jego pe\u0142noletno\u015b\u0107, kiedy staje si\u0119 doros\u0142y, otrzymuje Ducha \u015awi\u0119tego, dalej zarz\u0105dza maj\u0105tkiem. I znowu, Prawo nigdzie nie znikn\u0119\u0142o.<br>Co b\u0119dzie z Prawem? O tym mo\u017cemy przeczyta\u0107 u Jeremiasza w rozdziale 31, gdy Jeremiasz m\u00f3wi: &#8220;W tamtych dniach ustanowi\u0142em Izraelowi Nowe Przymierze. Nie to Przymierze, kt\u00f3re zawar\u0142em z nimi, gdy wychodzili z Egiptu. Kiedy wzi\u0105\u0142em ich za r\u0119k\u0119, sprzeciwiali si\u0119 Mi, ale Ja ich prowadzi\u0142em.&#8221;<br>To jest podobne do tego, gdy bior\u0119 swojego syna, prowadz\u0119 go gdzie\u015b, m\u00f3wi\u0119: &#8220;Chod\u017amy do babci&#8221;. On m\u00f3wi: &#8220;Nie, nie chc\u0119 do babci&#8221;. I przez ca\u0142\u0105 drog\u0119 b\u0119dzie patrze\u0107 na kwiatki, na \u017c\u00f3\u0142wia, na autobus.<br>Syn b\u0119dzie si\u0119 opiera\u0142, ale go prowadz\u0119. Jestem doros\u0142y. Mam go, wi\u0119c go przeprowadz\u0119.<br>Tutaj b\u0119dzie inne przymierze. W jego sercu pojawi si\u0119 pragnienie, by p\u00f3j\u015b\u0107 do babci. I b\u0119dzie za mn\u0105 podskakiwa\u0142, nawet nie trzeba go b\u0119dzie trzyma\u0107 za r\u0119k\u0119. I tutaj jest dok\u0142adnie takie samo podej\u015bcie do Prawa. Nie trzeba ju\u017c pogania\u0107, kara\u0107. Nie s\u0105 potrzebne ofiary za grzech, kary, s\u0105dy i tak dalej.<br>Cz\u0142owiek odrodzony w Jeszua sam przestrzega Prawa. W tym, jak Prawo si\u0119 do niego odnosi, z serca. Nie wed\u0142ug s\u0142\u00f3w jakich\u015b przypadkowych, przyjezdnych ludzi, cokolwiek by nam chcieli powiedzie\u0107.<br>Okazuje si\u0119, \u017ce Jeszua jako system to wi\u0119cej ni\u017c system &#8220;Jeszua plus&#8221;. I Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;Uwa\u017cajcie, \u017ceby\u015bcie nie ponie\u015bli szkody, macie Tor\u0119 w sercu. Nie jest ona owocem waszych uczynk\u00f3w, nie przez uczynki j\u0105 otrzymali\u015bcie. Ale patrzcie, strze\u017ccie si\u0119, \u017ceby\u015bcie jej nie stracili, gdy zgadzacie si\u0119 na obrzezanie&#8221;.<br>Tylko spr\u00f3buj\u0119, ale to przecie\u017c \u015bwietne, to ciekawe. Co b\u0119dzie? Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;Ma\u0142y zaczyn mo\u017ce wszystko zepsu\u0107&#8221;.<br>Jest taka \u017cydowska, chasydzka historia. Chasydzcy nauczyciele uczyli bardzo prostych ludzi. Byli to robotnicy, pracusie, kt\u00f3rzy nie zawsze mieli si\u0142\u0119 zg\u0142\u0119bia\u0107 co\u015b g\u0142\u0119bokiego.<br>Ci nauczyciele opowiadali bajki i historie. Oto jedna z nich:<br>Przyszed\u0142 do cz\u0142owieka szatan i m\u00f3wi: &#8220;Wynajmij mi sw\u00f3j dom&#8221;.<br>Ten odpowiada: &#8220;Nie, co ty, oczywi\u015bcie, \u017ce nie&#8221;. &#8220;Dam du\u017co pieni\u0119dzy&#8221;. &#8220;Nie, nie, nie wynajm\u0119 ci&#8221;. &#8220;Wiesz co, mo\u017ce chocia\u017c \u0142\u00f3\u017cko mi wynajmij&#8221;. &#8220;Nie, tym bardziej \u0142\u00f3\u017cka nie wynajm\u0119&#8221;. &#8220;Dobra, wiesz co, ma\u0142y gwo\u017adzik, kt\u00f3ry masz wbity w \u015bcianie&#8221;. &#8220;Gwo\u017adzik w \u015bcianie, du\u017ce pieni\u0105dze, gwo\u017adzika nie szkoda\u2026 Wiesz co, bierz w<br>dzier\u017caw\u0119 gwo\u017adzik&#8221;. No i szatan powiesi\u0142 na gwo\u017adziku kapelusz i poszed\u0142. Po jakim\u015b czasie wr\u00f3ci\u0142:<br>&#8220;Gdzie jest m\u00f3j gwo\u017adzik?&#8221;, wzi\u0105\u0142 kapelusz i powiesi\u0142 worek. Z tego worka wydobywa\u0142 si\u0119 taki smr\u00f3d, \u017ce nie mo\u017cna by\u0142o przebywa\u0107 w domu. Cho\u0107 m\u0119\u017cczyzna otwiera\u0142 okna, nie da\u0142o si\u0119 tam mieszka\u0107. Wtedy pojawia si\u0119<br>szatan, zabiera worek i zawiesza ma\u0142\u0105 torebk\u0119. M\u0119\u017cczyzna odetchn\u0105\u0142 z ulg\u0105, ale wtedy z torebki zacz\u0119\u0142y wype\u0142za\u0107 owady. W ten spos\u00f3b dom zacz\u0105\u0142 \u015bmierdzie\u0107 i nape\u0142ni\u0142 si\u0119 owadami. Przychodzi szatan i m\u00f3wi: &#8220;S\u0142uchaj, po co ci taki dom? Mo\u017ce wynajmiesz mi go?&#8221; M\u0119\u017cczyzna powiedzia\u0142: &#8220;Wiesz co, bierz go&#8221;. Szatan odpowiada: &#8220;Teraz nie dam ci ju\u017c du\u017co pieni\u0119dzy, bo co to za dom?&#8221; I wynajmuje ten dom za grosze. To taka chasydzka przypowie\u015b\u0107. Wyja\u015bnia t\u0119 sam\u0105 ide\u0119, o kt\u00f3rej m\u00f3wi Pawe\u0142. Powiecie tutaj: &#8220;Zr\u00f3bmy to z klas\u0105&#8221;. Albo s\u0142owo po s\u0142owie &#8220;Jeste\u015bcie super, ale bez Jezusa&#8221;. Zostaje tylko zewn\u0119trzne na\u015bladownictwo. Tylko &#8220;poduszki pod swetrem&#8221;. Przed tym ostrzega Pawe\u0142. To bardzo gniewny list. Czu\u0107 u Paw\u0142a gniew zmieszany z p\u0142aczem. Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;Tak, jeste\u015bcie powo\u0142ani do wolno\u015bci, ale niech wasza wolno\u015b\u0107 nie stanie si\u0119 dla was pokus\u0105&#8221;.<br>Pami\u0119tajcie, \u017ce wasza wolno\u015b\u0107 mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 wasz\u0105 pokus\u0105. I pami\u0119tajcie, jakie jest g\u0142\u00f3wne kryterium? &#8220;Kochaj bli\u017aniego jak siebie samego. Kochaj Pana Boga twojego&#8221;. I Pawe\u0142 zaczyna dawa\u0107 duchowe wskaz\u00f3wki: &#8220;A jak \u017cy\u0107 w praktyce?&#8221; To znaczy, dobrze, \u017bydzi maj\u0105 system, przynosz\u0105 system &#8220;Jeszua plus&#8221;. My mamy tylko Jeszu\u0119, wi\u0119c daj nam jakie\u015b praktyczne rady. Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;Pierwsza rada &#8211; post\u0119pujcie nie wed\u0142ug cia\u0142a, lecz wed\u0142ug ducha&#8221;. I Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;Uczynki cia\u0142a s\u0105 znane, a uczynki ducha r\u00f3wnie\u017c s\u0105 znane&#8221;. Czyli &#8211; patrzcie, ch\u0142opcy, jakie owoce si\u0119 u was pojawiaj\u0105, bo po tym poznacie, w kt\u00f3r\u0105<br>stron\u0119 zmierzacie. Je\u015bli kto\u015b popad\u0142 w grzech, obserwujcie go i naprawiajcie, jednocze\u015bnie pilnuj\u0105c samych siebie. No\u015bcie brzemiona jedni drugich \u2013 w ten spos\u00f3b wype\u0142nicie ca\u0142e Prawo. Gdy po raz pierwszy widzimy cz\u0142owieka, kt\u00f3ry pope\u0142nia jaki\u015b grzech, pierwsz\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3r\u0105 powinni\u015bmy zrobi\u0107, jest sprawdzenie samych siebie, czy nie mamy tego samego problemu. I je\u015bli nie mamy, to z pokor\u0105, ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 w\u0142asnej s\u0142abo\u015bci &#8211; staramy si\u0119 napomnie\u0107 cz\u0142owieka. To nie jest rozmowa \u015bwi\u0119tego z grzesznikiem, to rozmowa pokornego z grzesznikiem. No\u015bcie brzemiona jedni drugich.<br>Cz\u0119sto widzimy w Pi\u015bmie, \u017ce ca\u0142y nar\u00f3d cierpi za jednego cz\u0142owieka. Pocz\u0105wszy na przyk\u0142ad od: podczas podboju kraju, jeden cz\u0142owiek bierze z rzeczy przekl\u0119tych &#8211; ca\u0142y nar\u00f3d otrzymuje kar\u0119. Pawe\u0142 m\u00f3wi, je\u015bli kto\u015b uwa\u017ca si\u0119 za co\u015b, b\u0119d\u0105c niczym, ten zwodzi samego siebie. Je\u015bli przychodz\u0119 do cz\u0142owieka i m\u00f3wi\u0119: &#8220;O, grzesznik, teraz go ujawni\u0119&#8221;. Wiecie, do czego to jest podobne? Zn\u00f3w podam przyk\u0142ad z dzie\u0107mi.<br>S\u0142ysz\u0119 w pokoju dzieci\u0119cym jaki\u015b ha\u0142as. Moje dzieci rozrabiaj\u0105. Jedno z dzieci jest tutaj obok mnie. S\u0142ysz\u0119 w pokoju dzieci\u0119cym jaki\u015b ha\u0142as. Moje dzieci rozrabiaj\u0105. Jedno z nich jest tutaj obok mnie.<br>M\u00f3wi\u0119: &#8220;Id\u017a, prosz\u0119, powiedz im, \u017ceby byli ciszej&#8221;. Obdarzony wielk\u0105 sprawiedliwo\u015bci\u0105. On teraz my\u015bli: &#8220;Razem z tat\u0105 wam teraz powiemy&#8221;. Ja jako sprawiedliwy przyjd\u0119 do was, niesprawiedliwych, i powiem: &#8220;No ju\u017c, przesta\u0144cie ha\u0142asowa\u0107&#8221;. Gdy patrz\u0119 na dzieci, cz\u0119sto zauwa\u017cam to te\u017c u siebie.<br>To jest bardzo pi\u0119kne, bardzo wygodne, bardzo interesuj\u0105ce napominanie innych. Bardzo odczuwam poczucie w\u0142asnej wa\u017cno\u015bci. I Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;To, ch\u0142opcy, jest zwodzenie&#8221;. I: &#8220;Badajcie przede wszystkim samych siebie. A wtedy b\u0119dziecie mieli chlub\u0119 w sobie samych&#8221;. Poradzi\u0142e\u015b sobie ze swoim problemem. Wys\u0142awiaj Boga za zmiany, kt\u00f3re zosta\u0142y ci dane. Pawe\u0142 kontynuuje, omawiaj\u0105c kwestie finansowe we wsp\u00f3lnocie. &#8220;Ten, kto jest nauczany s\u0142owem, niech dzieli si\u0119 wszelkim dobrem z nauczaj\u0105cym&#8221;. Dobrze by\u0142oby postara\u0107 si\u0119, \u017ceby pastor nie \u017cy\u0142 gorzej ni\u017c jego trzoda. To zreszt\u0105 spoczywa na samych owcach, na cz\u0142onkach wsp\u00f3lnoty. Bardzo cz\u0119sto s\u0142yszymy, s\u0105 tacy pastorzy:<br>Oto pewien pastor m\u00f3wi: &#8220;Otrzyma\u0142em objawienie, \u017ce powinni\u015bcie kupi\u0107 mi prywatny samolot. No dalej, ilu was tam jest? Podzielmy koszt samolotu na ka\u017cdego i niech ka\u017cdy pisemnie zobowi\u0105\u017ce si\u0119 do zap\u0142aty&#8221;. Nie o tym pisze Pawe\u0142. Pawe\u0142 m\u00f3wi o tym, \u017ce przychodzimy do wsp\u00f3lnoty, s\u0142uchamy nauczycieli i rozumiemy, \u017ce ci nauczyciele pracuj\u0105, aby przynie\u015b\u0107 nam ten chleb. I dajemy im odpowiednio wed\u0142ug naszych mo\u017cliwo\u015bci. Tradycja judaistyczna zabrania dawa\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 pi\u0105t\u0105 swoich dochod\u00f3w. Nie maj\u0105tku, czyli mog\u0119 czywi\u015bcie sprzeda\u0107 mieszkanie i ofiarowa\u0107, ale chodzi w\u0142a\u015bnie o dochody. Wi\u0119cej ni\u017c jednej pi\u0105tej nie wolno.<br>B\u00f3g daje ci pieni\u0105dze. Kim jeste\u015b, \u017ceby my\u015ble\u0107: oddam teraz jedn\u0105 pi\u0105t\u0105, a On jako\u015b mnie wy\u017cywi. Zadbajcie o to, aby pastor mia\u0142 chleb, tak jak on daje wam chleb. Ale w\u0142a\u015bnie nie pozw\u00f3lcie si\u0119 okra\u015b\u0107 i by\u0107 mo\u017ce nie warto uczy\u0107 si\u0119 od ludzi, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 was okra\u015b\u0107. Te rady Pawe\u0142 ko\u0144czy s\u0142owami &#8220;Nie dajcie si\u0119 zwie\u015b\u0107, B\u00f3g nie da si\u0119 z Siebie na\u015bmiewa\u0107&#8221;. Co cz\u0142owiek sieje, to i \u017c\u0105\u0107 b\u0119dzie. Ta kwestia znowu dotyczy rozdzia\u0142u pieni\u0119dzy: &#8220;Gdzie inwestuj\u0119?&#8221; Je\u015bli inwestuj\u0119 w Bo\u017ce sprawy, nie stan\u0119 si\u0119 po\u015bmiewiskiem. Dlatego nie b\u00f3jcie si\u0119, z punktu widzenia zarz\u0105dzania biznesem i finansami, inwestowa\u0107 i pomaga\u0107 ko\u015bcio\u0142owi, wsp\u00f3lnocie i<br>pastorom.<br>Bo siej\u0105c w wieczne, otrzymujecie wieczne. I Pawe\u0142, ko\u0144cz\u0105c, m\u00f3wi: &#8220;Zobaczcie, jak wiele napisa\u0142em do was w\u0142asnor\u0119cznie&#8221;. Mo\u017cna to te\u017c rozumie\u0107 jako: &#8220;Zobaczcie, jak wielkimi literami do was napisa\u0142em&#8221;. Najwyra\u017aniej Pawe\u0142, co widzimy w r\u00f3\u017cnych miejscach, cierpia\u0142 na powa\u017cn\u0105 chorob\u0119 oczu. I tutaj jakby m\u00f3wi:<br>&#8220;Pos\u0142uchajcie mnie, tak si\u0119 dla was stara\u0142em. Nie s\u0142uchajcie tych, kt\u00f3rzy przychodz\u0105 i m\u00f3wi\u0105 wam o obrzezaniu. Oni chc\u0105 si\u0119 wami chwali\u0107. Ale nie troszcz\u0105 si\u0119 o nic innego. A ja nie chc\u0119 si\u0119 niczym chlubi\u0107 &#8211; m\u00f3wi Pawe\u0142 &#8211; opr\u00f3cz krzy\u017ca Pana naszego, na kt\u00f3rym jestem ukrzy\u017cowany dla \u015bwiata. S\u0142owo &#8220;chlubi\u0107 si\u0119&#8221; w j\u0119zyku hebrajskim i greckim oznacza dok\u0142adnie &#8220;wznosi\u0107 si\u0119 w g\u00f3r\u0119&#8221;. I Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;Chc\u0119 by\u0107 wywy\u017cszony, by\u0107 ukrzy\u017cowany na krzy\u017cu i w ten spos\u00f3b si\u0119 wznie\u015b\u0107.&#8221; I w tym jest m\u00f3j stan duchowy, w tym jest moje duchowe zbawienie. A obrzezanie czy nieobrzezanie w Jeszui nie ma \u017cadnego znaczenia. Nie patrzcie na to, co<br>zewn\u0119trzne, nie na\u015bladujcie tego, co zewn\u0119trzne, patrzcie na to, co wewn\u0119trzne. A tym, kt\u00f3rzy post\u0119puj\u0105 wed\u0142ug tej zasady, pok\u00f3j i mi\u0142osierdzie, tak\u017ce pok\u00f3j i mi\u0142osierdzie Izraelowi Bo\u017cemu. I ko\u0144czy Pawe\u0142, ca\u0142kowicie ko\u0144czy s\u0142owami: &#8220;Nikt mnie nie obci\u0105\u017caj, bo nosz\u0119 rany Pana Jeszuy na moim ciele. Nie ruszajcie mnie, i tak mnie nie wyprowadzicie z r\u00f3wnowagi.&#8221;<br>Niech \u0142aska Pana naszego Jeszui Mesjasza b\u0119dzie z wami i z duchem waszym. W rzeczywisto\u015bci jest to, mo\u017cna powiedzie\u0107, bardzo kr\u00f3tki przegl\u0105d tego, o czym m\u00f3wi Pawe\u0142, bardzo zwi\u0119z\u0142e streszczenie d\u0142ugiego i g\u0142\u0119bokiego listu. Zrobi\u0142em to teraz na podstawie komentarzy, kt\u00f3re sam napisa\u0142em do tego listu.<br>To jest jego kr\u00f3tkie streszczenie. I tak naprawd\u0119 seminarium o Li\u015bcie do Galat\u00f3w powinno trwa\u0107 oko\u0142o 30 godzin. Ale chcia\u0142em po prostu przekaza\u0107 pewne my\u015bli, pewne idee do dalszego studiowania, \u017ceby spojrze\u0107 na to troch\u0119 z innej perspektywy.<br>Poniewa\u017c bardzo cz\u0119sto List do Galat\u00f3w jest wykorzystywany jako wojna Paw\u0142a z Prawem. \u017be Pawe\u0142 m\u00f3wi: &#8220;Nie przestrzegajcie Prawa, to pustka i marno\u015b\u0107&#8221;. Chc\u0119 powiedzie\u0107, nie, Pawe\u0142 w li\u015bcie tego nie m\u00f3wi.<br>List jest skierowany do Galacjan, a Galaci to nie s\u0105 \u017bydzi. Wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 Prawa ich nie dotyczy\u0142a. I kiedy pr\u00f3bowali przestrzega\u0107 Prawa, by\u0142o to zewn\u0119trznym na\u015bladownictwem.<br>I Pawe\u0142 m\u00f3wi, wasza teatralno\u015b\u0107, wasza b\u0142azenada &#8211; to nie jest cz\u0119\u015b\u0107 Prawa i was nie zbawi. Na tych, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 sprawiedliwie, nie ma Prawa. Czy s\u0142yszeli\u015bcie kiedy\u015b o mandacie za przechodzenie na zielonym \u015bwietle?<br>Nie ma kary za przestrzeganie prawa. Nie ma kodeksu karnego dla cz\u0142owieka przestrzegaj\u0105cego prawa. Nie chodzi o to, \u017ce je\u015bli jestem usprawiedliwiony, to nie ma Prawa &#8211; bo na jakiej podstawie mia\u0142bym wtedy by\u0107 usprawiedliwiony?<br>Ale nie ma dla mnie Prawa kar, ofiar i grzywien, kiedy przestrzegam Prawa. To po pierwsze. A po drugie &#8211; wa\u017cna jest zmiana, kt\u00f3ra nast\u0105pi\u0142a wraz ze \u015bmierci\u0105 i zmartwychwstaniem Jeszuy.<br>Najwa\u017cniejsza, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u015bwiatowa zmiana. Wszystkie narody \u015bwiata otrzyma\u0142y dost\u0119p do Ducha \u015awi\u0119tego. To najwa\u017cniejsze.<br>I zbawienie jest dost\u0119pne dla ka\u017cdego narodu i ka\u017cdego cz\u0142owieka, niezale\u017cnie od miejsca, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduje. Prawo i przekle\u0144stwo dotycz\u0105ce relacji mi\u0119dzy \u017bydami a nie-\u017bydami to jedyne prawo, kt\u00f3re przesta\u0142o obowi\u0105zywa\u0107. Zbawienie jest otwarte dla wszystkich ludzi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mamy dzi\u015b naprawd\u0119 trudny temat. Wszystkie listy Paw\u0142a, jak zauwa\u017cy\u0142 Piotr, s\u0105 do\u015b\u0107 skomplikowane. Szczeg\u00f3ln\u0105 cech\u0105 Listu do Galat\u00f3w jest to, \u017ce jest to prawdopodobnie najwcze\u015bniejszy list Paw\u0142a.I by\u0107 mo\u017ce w og\u00f3le najwcze\u015bniejszy list&#46;&#46;&#46;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":269,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20,8],"tags":[62,64,65,68,66,67,63],"class_list":["post-249","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-alex-blend","category-polski","tag-laska","tag-list-do-galatow","tag-obrzezanie","tag-pod-laska","tag-pod-prawem","tag-pod-zakonem","tag-prawo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=249"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":280,"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/249\/revisions\/280"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/269"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/international.beth-midrash.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}